•   آیین نامه حفاظت فنی و بهداشت کار

  • هرگاه صاحب كار اجرای قسمت‌های مختلف عملیات ساختمانی خود را به پیمانكاران مختلف محول نماید، هر پیمانكار در محدوده پیمان خود، مسئول اجرای مقررات این آیین نامه خواهد بود و پیمانكارانی كه به طور همزمان در یك كارگاه ساختمانی مشغول فعالیت هستند، باید در اجرای مقررات مذكور با یكدیگر همكاری نمایند و صاحب كار مسئول ایجاد هماهنگی بین آنها خواهد بود.
  • كارفرما باید وقوع هرگونه حادثه ناشی از كار منجر به فوت یا نقص عضو را كتباً و در اسرع وقت و قبل از آنكه علایم و آثار حادثه از بین رفته باشد، به واحد كار و امور اجتماعی محل اطلاع دهد.  
  • كارفرما باید وقوع هرگونه حادثه ناشی از كار را ظرف مدت سه روز اداری به شعبه سازمان تامین اجتماعی محل اطلاع دهد و نسبت به تكمیل و ارایه فرم ویژه گزارش حادثه اقدام نماید.
  • كارگاه ساختمانی باید به طور مطمئن و ایمن محصور و از ورود افراد متفرقه و غیرمسئول به داخل آن جلوگیری بعمل آید. همچنین نصب تابلوها و علایم هشدارنده كه در شب و روز قابل رویت باشد، در اطراف كارگاه ساختمانی ضروری است.
  • كلیه پرتگاه‌ها و دهانه‌های باز در قسمت‌های مختلف كارگاه ساختمانی و محوطه آن كه احتمال خطر سقوط افراد را در بردارند، باید تا زمان محصور شدن یا پوشیدن شدن نهایی و یا نصب حفاظ‌ها، پوشش‌ها و نرده‌های دائم و اصلی، به وسیله نرده‌ها یا پوشش‌های موقت به طور محكم و مناسب حفاظت گردند.
  • قبل از شروع عملیات ساختمانی در مجاورت خطوط هوایی برق فشار ضعیف، باید مراتب به اطلاع مسئولان و مراجع ذیربط رسانده شود تا اقدامات احتیاطی لازم از قبیل قطع جریان، تغییر موقت یا دائم مسیر یا روكش كردن خطوط مجاور ساختمان با مواد مناسب از قبیل لوله‌های پلی اتیلن یا شیلنگ‌های لاستیكی و غیره انجام شود.
  • كلیه كارگران كارگاه‌های ساختمانی باید مجهز به كلاه و كفش ایمنی باشند.

همچنین در صورتیكه شرایط و نوع كار اقتضاء نماید، سایر وسایل حفاظت فردی از قبیل دستكش حفاظتی، عینك و نقاب حفاظتی، ماسك تنفسی حفاظتی، چكمه و نیم چكمه لاستیكی، كمربند ایمنی، طناب مهار و طناب نجات مطابق ضوابط آیین نامه وسایل حفاظت انفرادی باید در اختیار كارگران قرار داده شود.

  • كلیه قسمت‌های تشكیل دهنده دستگاه‌ها و وسایل بالابر و اجزاء آنها باید با رعایت اصول و قواعد فنی و طبق استانداردها و ضرائب اطمینان مندرج در «آیین نامه حفاظتی وسایل حمل و نقل و جابجا كردن مواد و اشیاء در كارگاه‌ها» طراحی، محاسبه و ساخته شده و توسط اشخاص ذیصلاح نصب، تنظیم و آماده به كار شوند.
  • قلاب دستگاه‌ها و وسایل بالابر باید دارای شرایط زیر باشد:الف - مجهز به شیطانك یا ضامن باشد تا مانع جدا شدن اتفاقی بار از آن گردد.ب-حداكثر باری كه‎می‌‌توان به‎وسیله آن بلندنمود، به‎طور واضح بر روی آن حك شده باشد.ج - در صورتی كه نوع كار ایجاب نماید، مجهز به دستگیره مناسبی باشد كه بتوان آن را در حالت تعلیق، تغییر مكان داده و در وضع مناسب قرار داد.
  • هنگامی كه ماشین آلات راه سازی و ساختمانی در حال كار هستند، ورود افراد به داخل شعاع عمل آنها باید ممنوع گردد.
  • ماشین آلات راه سازی و ساختمانی را نباید شب‌ها در حاشیه جاده‌های عمومی متوقف نمود. چنانچه در موارد خاص، این كار اجتناب ناپذیر گردد،‌ باید اطراف آنها با وسایل مناسب هشدار دهنده از قبیل پرچم قرمز، علایم شبرنگ، چراغ قرمز چشمك زن و غیره، محدود و علامت گذاری شود.
  • در بارگیری و تخلیه وسایل نقلیه موتوری ویژه حمل و جابجایی مصالح ساختمانی باید نكات زیر مورد توجه قرار گیرد:الف - وزن تقریبی مصالح بار شده از ظرفیت مجاز وسیله نقلیه تجاوز ننماید.ب - ارتفاع بار از دیواره‌های اطاق بارگیری تجاوز ننماید و در مواردی كه نوع و وضعیت بار به ترتیبی باشد كه این امر اجتناب ناپذیر گردد، باید به وسیله كابل فلزی یا طناب مناسب نسبت به مهار آن به طور مطمئن و ایمن اقدام شود.ج - مصالحی از قبیل آجر، سنگ و غیره باید به وسیله برزنت یا توری‌های محكم پوشیده و محفوظ شوند، مگر آنكه ارتفاع بار از ارتفاع دیواره‌های اطاق بارگیری كمتر باشد، در مورد مصالح ریزدانه پوشش بار الزامی است.د - در هنگام بار زدن قطعات و مصالح سنگین و حجیم از قبیل تیرآهن، قطعات ساخته شده اسكلت‌های فلزی، لوله‌های بزرگ و غیره، باید طوری روی هم چیده شوند كه هنگام تخلیه بار و باز كردن دیواره‌های اطاق بارگیری، از لغزش آنها بر روی هم و ایجاد حادثه پیشگیری بعمل آید. هم چنین نحوه بارگیری و توزیع قطعات مذكور در اطاق بارگیری باید به ترتیبی باشد كه مركز ثقل كامیون را به یك سمت آن متوجه نساخته و تعادل آن در هنگام حركت حفظ شود.هـ - در بارگیری و تخلیه قطعات و مصالح سنگین و حجیم‎باید ازوسایل‎مكانیكی‎استفاده شود.و - در موقع باززدن مواد ومصالحی از قبل شن، ماسه، سنگ، آجر، خاك، نخاله و ضایعات ساختمانی به وسیله لودر و بیل مكانیكی و یا قطعات و مصالح سنگین و حجیم به وسیله جرثقیل،‌باید سرنشینان وسیله نقلیه آنرا ترك و تا پایان بارگیری‎درمحل‎مناسبی‎مستقر شوند.ز - در هنگام بارگیری یا تخلیه نقلیه موتوری، باید علاوه بر استفاده از ترمز دستی، از موانع مناسب از قبیل بلوك‌های چوبی نیز برای جلوگیری از حركت اتفاقی و مهار وسایل مذكور استفاده شود.ح - در مواردی كه كار تخلیه و بارگیری در محیط‌های بسته انجام می‌‌شود، باید تهویه لازم و كافی صورت گیرد. در غیر این صورت باید موتور وسیله نقلیه خاموش شود.
  • برپا كردن‌، پیاده‌ كردن‌ و دادن‌ تغییرات‌ اساسی‌ در داربست‌ها باید تحت نظارت شخص ذیصلاح و به وسیله كارگرانی كه در این گونه كارها تجربه كافی دارند انجام گیرد. 
  • اجزای‌ داربست‌ها و كلیه‌ وسایلی‌ كه‌ در آن‌ بكار می‌رود باید از مصالح‌ مناسب‌ و مرغوب‌، طوری‌ طراحی،‌ ساخته‌ و آماده‌ شوند كه‌ واجد شرایط‌ ایمنی‌ كار برای‌ كارگران‌ بوده‌ و توانایی تحمل چهار برابر بار مورد نظر را داشته باشند.
  • از طناب‌های‌ لیفی در مكانی‌هایی كه احتمال آسیب دیدگی اینگونه طناب‌ها وجود دارد، نباید استفاده شود.
  • پایه‌های داربست باید به طور مطمئن و محكم مهار شود تا مانع نوسان و جابجایی و لغزیدن داربست گردد.
  • هرگز نباید برای تكیه گاه داربست یا ساخت آن از آجرهای لق، بشكه، جعبه یا مصالح نامطمئن دیگر استفاده شود.
  • تمام قطعات عمودی و افقی داربست‌های فلزی لوله‌ای باید به طور مطمئنی به همدیگر متصل شوند.
  • شستی یا اهرم راه اندازی ماشین بالابر باید به ترتیبی باشد كه وقتی فشار دست از روی آن رها می‌‌شود، موتور فوراً متوقف شده و به طور اطمینان بخشی جایگاه را نگهدارد.
  • پله‌های نردبان چوبی باید به صورت كام و زبانه به طور محكم به پایه‌ها متصل گردیده باشدو از بكار بردن نردبان چوبی كه پله‌های آن فقط به وسیله میخ و پیچ به پایه‌ها متصل شده باشد، باید خودداری گردد.
  • پله‌های نردبان فلزی باید عاج دار باشند تا از لغزش پا بر روی آنها پیشگیری بعمل آید.
  • نردبان‌های فلزی باید به وسیله ضد زنگ یا مواد مناسب دیگر در مقابل خوردگی و زنگ زدگی محافظت شوند، مگر آنكه از فلزات زنگ نزن از قبیل آلومینیوم ساخته شده باشند.
  • از افزودن ارتفاع نردبان به وسیله قرار دادن جعبه یا بشكه و نظایر آن در زیر پایه‌های نردبان باید خودداری بعمل آید.
  • از تكیه دادن نردبان به ستون استوانه‌ای، از قبیل لوله فلزی یا تیرچوبی و غیره و همچنین نبش دیوار باید جلوگیری بعمل آید.
  • كارگران را نباید به بالا بردن و پایین آوردن بارهای سنگین یا حجیم به وسیله نردبان وادار نمود.
  • بالا بردن آسفالت یا قیرداغ به وسیله نردبان مجاز نمی‌باشد.
  • قبل‌ از اینكه‌ عملیات‌ تخریب‌ شروع‌ شود، باید بازدید دقیقی‌ از كلیه‌ قسمت‌های‌ ساختمان‌ در دست‌ تخریب‌ بعمل‌ آمده‌ و در صورت‌ وجود قسمت‌های‌ خطرناك‌ و قابل‌ ریزش‌، اقدامات‌ احتیاطی‌ از قبیل‌ نصب‌ شمع‌، سپر و حایل‌ و ستون‌های‌ موقتی‌ جهت‌ مهار آن‌ قسمت‌ها‌ بعمل‌ آید.
  • در محل‌هایی‌ كه‌ احتمال‌ سقوط‌ اشیاء به‌ محل‌ گودبرداری‌ و حفاری‌ وجود دارد، باید موانع‌ حفاظتی‌ برای‌ جلوگیری‌ از وارد شدن‌ آسیب‌ به‌ كارگران‌ پیش‌بینی‌ گردد. همچنین‌ برای‌ پیشگیری‌ از سقوط‌ كارگران‌ و افراد عابر به‌ داخل‌ محل‌ گودبرداری‌ و حفاری‌ نیز باید اقدامات‌ احتیاطی‌ از قبیل‌ محصور كردن‌ محوطه‌ گودبرداری‌، نصب‌ نرده‌ها،‌ موانع‌، وسایل كنترل مسیر، علایم‌ هشدار دهنده‌ و غیره انجام‌ شود.
  • هنگام برپا نمودن اسكلت فلزی و نصب ستون‌ها، تیرها و خرپاها، تا زمانی كه جوشكاری لازم انجام نگردیده و یا حداقل نصف پیچ و مهره‌ها بسته نشده‌اند، نباید كابل نگهدارنده جرثقیل را از آنها جدا نمود.
  • قبل از نصب تیرآهن بر روی تیرآهن دیگر، تیرآهن زیرین باید صددرصد پیچ و مهره و یا جوشكاری شده باشد.
  • هنگام برپا نمودن اسكلت فلزی باید از ورود افراد به داخل منطقه خطر جلوگیری بعمل آید.
  • در قسمتی كه بتن ریخته می‌‌شود، برای جلوگیری از سقوط چرخ دستی یا فرغون به محل بتن‌ریزی، باید در كناره آن موانعی تعبیه گردد.
  • كیسه‌های‌ سیمان‌ و گچ و غیره‌ نباید بیش‌ از ده‌ ردیف روی هم چیده شوند، مگرآنكه از اطراف به وسایل مطمئن مهار گردند و در این صورت نیز باید در هر پنج ردیف كه روی هم چیده می‌‌شوند، یك كیسه از هر طرف عقب نشینی گردد.
  • آجر و سفال‌ نباید با بیش‌ از دو متر ارتفاع‌ انباشته‌ شود و اطراف‌ آن‌ باید با موانع مناسب محصور گردد.
  • تیرهای آهن باید با ارتفاع كم طوری روی هم انباشته شوند كه امكان غلطیدن آنها نباشد.
  • كارگرانی‌ كه‌ بر روی‌ سقف‌های‌ شیب‌ دار با شیب‌ بیش‌ از 20 درجه‌ كار می‌كنند باید مجهز به‌ كمربند ایمنی‌ و طناب‌ نجات‌ باشند و در صورت امكان تورهای حفاظتی در زیر محل كار نصب گردد.
  • برای گرم كردن بشكه‌های محتوی قیر جامد ، باید ترتیبی اتخاذ گردد كه ابتدا قسمت فوقانی قیر در ظرف ذوب شود و از حرارت دادن و تابش شعله به قسمت‌های زیرین ظرف قیر در ابتدای كار جلوگیری بعمل آید.
  • بالا كشیدن اجسام سنگین و حجیم از جمله تیرآهن، قطعات فولادی و غیره به صورت دستی باطناب، كابل و غیره مجازنبوده و بایدازبالابرهای‎مكانیكی مناسب‎استفاده شود.
  • استفاده از چهارپایه‌های كوتاه در عملیات سبك ساختمانی و تعمیرات جزیی در صورتی مجاز است كه واجد استحكام و سطح اتكاء كافی و مطمئن باشد.